Welke kwaliteitsklassen zijn er voor zaaiuien?
Van officiële kwaliteitsklassen naar handelsbegrippen
Om te beginnen is het goed om een onderscheid te maken tussen de wettelijke handelsnorm en de benamingen die in de uienhandel worden gebruikt. Vroeger kende de Europese regelgeving voor uien de kwaliteitsklassen I en II. Die indeling bestaat inmiddels niet meer als afzonderlijke EU-kwaliteitsklassen. Voor uien geldt tegenwoordig de algemene handelsnorm. Die stelt onder meer dat uien heel, gezond, schoon en voldoende droog moeten zijn en dat ze bestand moeten zijn tegen vervoer en behandeling. Uien die bestemd zijn voor industriële verwerking kunnen onder voorwaarden buiten de handelsnorm voor verse producten vallen.
Toch zijn klasse I, klasse II en industrie nog steeds veelgebruikte begrippen in de dagelijkse handel. Ze geven vooral een beeld van de eigenschappen waarvoor een partij geschikt is en van de eisen die een afnemer aan het product stelt. De oude UNECE-indeling is daarbij nog steeds een belangrijk referentiekader. Klasse I staat daarin voor uien van goede kwaliteit met een verzorgd uiterlijk. Klasse II biedt meer ruimte voor onder meer afwijkingen in vorm en kleur, lichte beschadigingen en huidafwijkingen, zolang de uien hun belangrijkste eigenschappen behouden.
Waar wordt een partij zaaiuien op beoordeeld?
Een partij wordt dus niet op één enkel kenmerk beoordeeld. De combinatie van kwaliteit, maat, huidvastheid, vorm, kleur, stevigheid, bewaarkwaliteit en bestemming bepaalt welke afzet het beste past. Ook de eisen van de uiteindelijke afnemer spelen een belangrijke rol. Bekijk hier een handig overzicht met kenmerken en waar per klasse naar gekeken wordt.
Scroll naar rechts in de tabel om alle informatie te zien.
| Kenmerk | Klasse I | Klasse II | Industrie |
|---|---|---|---|
| Belangrijkste focus | Uiterlijk, kwaliteit en presentatie | Goede bruikbaarheid met meer ruimte voor afwijkingen | Verwerkbaarheid en rendement |
| Stevigheid | Stevig en vast | Voldoende stevig | Afhankelijk van het verwerkingsproces |
| Huid/schil | Sterk en verzorgd; geringe oppervlakkige afwijkingen toegestaan | Meer ruimte voor vlekken, scheurtjes en gedeeltelijk ontbrekende buitenhuid | Uiterlijke huidafwijkingen zijn vaak minder belangrijk |
| Vorm | Typisch voor het ras, geringe afwijking toegestaan | Meer afwijking in vorm toegestaan | Vooral geschikt voor machinale verwerking; vormeisen verschillen per afnemer |
| Kleur | Geringe kleurafwijking toegestaan | Meer kleurafwijking toegestaan | Uiterlijke kleur vaak van ondergeschikt belang |
| Maat | Afhankelijk van markt en afnemer | Afhankelijk van markt en afnemer | Vaak gericht op een maat die efficiënt verwerkt kan worden |
| Schot/kieming | Geen zichtbaar schot | Beperkt begin van zichtbaar schot toegestaan binnen de norm | Afhankelijk van toepassing; afnemers kunnen hiervoor specifieke eisen stellen |
| Beschadigingen | Zeer beperkt | Lichte wrijving, geheelde kneuzingen en kleine scheurtjes kunnen toegestaan zijn | Oppervlakkige schade kan minder zwaar wegen |
| Geschikte afzet | Versmarkt en veeleisende afnemers | Brede versmarkt en afzet met ruimere specificaties | Schillerij en verwerkende industrie |
Bij klasse I ligt de nadruk dus sterk op het uiterlijke beeld en de presentatie. De uien moeten stevig en vast zijn, vrij van zichtbaar schot en nagenoeg vrij van wortelresten. Kleine afwijkingen in vorm of kleur zijn mogelijk, evenals beperkte oppervlakkige huidafwijkingen.
Bij klasse II is er meer ruimte. Zo zijn afwijkingen in vorm en kleur toegestaan en kunnen onder voorwaarden sporen van wrijving, lichte aantasting, geheelde kneuzingen, wortelresten en een gedeeltelijk ontbrekende buitenhuid voorkomen. Dat betekent niet dat een klasse-II-ui van slechte kwaliteit is. De partij moet nog altijd voldoen aan de minimumeisen en voldoende kwaliteit en houdbaarheid hebben.
Welke rol speelt de maat van een zaaiui?
Naast de uiterlijke kwaliteit is de maatsortering een belangrijk onderdeel van de handel. Uien worden volgens de UNECE-systematiek gesorteerd op basis van de grootste diameter in dwarsdoorsnede. Welke maat gewenst is, hangt vervolgens sterk af van de afzetmarkt en de eisen van de afnemer.
Daarom is het te eenvoudig om te zeggen dat een bepaalde maat automatisch bij een bepaalde kwaliteitsklasse hoort. Een grove ui is niet per definitie klasse I en een fijne ui is niet automatisch klasse II of industrie. De gewenste maat is vooral een commerciële specificatie. De afnemer kan bijvoorbeeld een bepaalde maat vragen vanwege de verpakking, consumentenmarkt, verwerking of de gewenste verwerkingscapaciteit.
Ook voor de industrie kan maat een belangrijke rol spelen. Bij machinale verwerking wordt gekeken naar een efficiënte verwerking en een zo hoog mogelijk rendement. De gewenste maat, vorm en interne kwaliteit verschillen daarbij per toepassing. Een ui die qua uiterlijk minder geschikt is voor de versmarkt, kan daardoor juist interessant zijn voor een industriële afnemer. Het gaat dan minder om een perfecte buitenkant en meer om de eigenschappen die voor het betreffende verwerkingsproces relevant zijn.
Een afwijking betekent niet automatisch een mindere bestemming
Een van de belangrijkste misverstanden in de uienhandel is dat een afwijking meteen betekent dat een partij minderwaardig is. In werkelijkheid gaat het vooral om de vraag:
Voor welke bestemming is deze partij het meest geschikt?
Een ui met een mooie, vaste huid en uniforme maat kan goed passen binnen een veeleisende versmarkt. Een partij met wat meer kleur- of vormafwijkingen kan uitstekend geschikt zijn voor een afzet waarvoor het uiterlijk minder zwaar weegt. En uien die niet aan de gewenste uiterlijke specificaties voor de versmarkt voldoen, kunnen onder de juiste voorwaarden nog steeds interessant zijn voor verwerking. Dat onderscheid is belangrijk: klasse II is geen afvalcategorie en industrie betekent niet automatisch dat een partij ‘slecht’ is.
Voor de handel betekent dit dat een partij niet alleen moet worden beoordeeld op wat er niet aan voldoet, maar juist ook op wat er wel goed aan is. Kwaliteit, maat, huidvastheid, vorm, bewaarkwaliteit en bestemming moeten samen worden bekeken.
Dat vraagt om kennis van zowel de partij als de markt. Bij PPA kijken we daarom niet alleen naar de klasse-aanduiding, maar naar het totale profiel van een partij en naar de vraag welke afnemer daarbij past. Van klasse I en klasse II tot industrie: het doel is om voor iedere verhandelbare partij zaaiuien een passende bestemming te vinden.
Wil jij weten welke afzet het beste past bij jouw partij zaaiuien? Neem contact op met PPA. We kijken samen naar de kwaliteit, specificaties en mogelijkheden in de markt.
